Birbirine çok benzeyen iki eğri düşünün.
İkisinde de belirgin bir kopukluk yok. İlk bakışta aralarındaki farkı tarif etmekte bile zorlanabilirsiniz. Yine de biri daha dengeli, daha doğal ya da daha akıcı geliyor. Diğerinde, adını koyamadığınız küçük bir rahatsızlık var.
Peki neden?
Tasarım yaparken bu tür kararlarla sık sık karşılaşıyoruz. Bir çizgiyi biraz değiştiriyoruz, bir yüzeyi yeniden kuruyoruz ve sonuç bir anda daha doğru görünüyor. Gözümüz farkı yakalıyor ama o farkı açıklamak her zaman kolay olmuyor.
Form Neden’in çıkış noktası bu soru: Bir çizginin veya yüzeyin güzel göründüğünü söylediğimizde, aslında neyi değerlendiriyoruz?
Matematik bize neyi anlatabilir?
Bir eğriyi matematiksel olarak tanımlayabiliriz. Nereden geçtiğini, hangi yönde ilerlediğini, ne kadar keskin döndüğünü ve eğriliğinin yol boyunca nasıl değiştiğini inceleyebiliriz.
İki eğrinin aynı noktada buluşması, aynı yönde devam etmesi ve eğriliklerinin uyumlu biçimde birleşmesi farklı koşullardır. CAD ve yüzey geliştirme çalışmalarında bu ayrımlar önemlidir. Bazen çizginin kendisinde fark etmediğimiz bir geçiş, yüzeyin üzerindeki yansımada belirginleşir.
Ama matematiksel olarak düzgün bir eğriyi mutlaka daha güzel bulur muyuz?
Bunu yalnızca süreklilik derecesine bakarak söylemek zor. Matematik bize formu tarif etmek, ölçmek ve karşılaştırmak için güçlü bir dil veriyor. Bir biçimi neden tercih ettiğimizi anlamak içinse algıyı, deneyimi ve bağlamı da düşünmemiz gerekiyor.
Gördüğümüz şey, yalnızca geometri mi?
Bir nesneye baktığımızda onu önceki deneyimlerimizden bağımsız görmüyoruz. Tanıdığımız biçimler, öğrendiğimiz ilişkiler ve o nesneden beklediğimiz davranış, gördüğümüz şeyi yorumlamamızda rol oynuyor.
Buradan benim ilgimi çeken başka sorular çıkıyor.
Bir eğrilik değişimini daha kolay takip ettiğimiz için mi akıcı buluyoruz? Bazı geçişler, fiziksel dünyada karşılaştığımız hareketleri hatırlattığı için mi doğal geliyor? Beklediğimiz düzenin küçük ölçüde bozulması, kimi zaman bir formu daha ilgi çekici yapabilir mi?
Eğrisel ve köşeli biçimlere yönelik tercihler üzerine araştırmalar var. Ancak bu bulgular, bütün nesnelerde ve bütün bağlamlarda geçerli tek bir güzellik kuralına işaret etmiyor. Örneğin nesnenin sunduğu kullanım olanaklarıyla biçim tercihi arasındaki ilişki de araştırılıyor. (Bar ve Neta, 2006; Djebbara ve Kalantari, 2023)
Form Neden’de bu çalışmaları ve geometrik kavramları birlikte ele alarak daha belirgin sorular kurmak istiyorum. Özellikle de birbirine benzeyen iki form arasında yaptığımız küçük ama güçlü tercihleri anlamak için.
Bu sorular ürün tasarımında nereye dokunuyor?
Bir tutamağın biçimi, onu nasıl kavrayacağımız hakkında bize bilgi verebilir. Bir düğmeye bakarken, henüz basmadan, nasıl hareket edeceğine dair bir beklenti oluşturabiliriz. Bir gövdenin oranları veya ışık altında görünen yüzey geçişleri, ürünün karakterini değerlendirmemizde etkili olabilir.
Tasarım pratiğinde bunlar somut kararlara dönüşüyor: Tutamağı nereye yerleştireceğiz? Gövdeyi nereden ayıracağız? Bir yüzey diğerine nasıl bağlanacak? Kullanım için gereken geometriyi üretim koşullarıyla nasıl birlikte geliştireceğiz?
Method Studio’da ürün tasarımı ve CAD çalışmaları sırasında bu kararları tekrar tekrar ele alıyoruz. Formun nasıl göründüğüyle nasıl kullanılacağı, parçaların nasıl birleşeceği ve nasıl üretileceği aynı çalışmanın içinde yer alıyor.
Form Neden, bu profesyonel deneyimden doğan soruları daha geniş bir çerçevede inceleme isteğimden çıktı. Günlük tasarım kararlarında sezdiğimiz ilişkilerin hangilerini açıklayabildiğimizi, hangilerinde daha fazla bilgiye ihtiyaç duyduğumuzu anlamaya çalışıyorum.
Neden fonksiyonlardan başlıyoruz?
Bir eğrinin davranışını konuşabilmek için önce onu anlatacak dili kurmamız gerekiyor.
Bu yüzden ilk bölümlerde fonksiyonları ve grafiklerini ele alıyoruz. Bir matematiksel ifade nasıl bir şekle dönüşüyor? Grafiği ötelediğimizde, ölçeklediğimizde veya yansıttığımızda ne değişiyor?
Buradan limit, türev, eğim ve eğrilik kavramlarına ilerleyeceğiz. Ardından G0, G1 ve G2 sürekliliğini; eğrilik akışı düzenlenmiş eğrileri ve log-estetik eğriler gibi yaklaşımları inceleyeceğiz.
Her bölüm, başlangıçtaki soruya biraz daha yakından bakabilmemiz için bir araç sağlayacak: Bir formu neden dengeli, akıcı veya güzel buluyoruz?
Birlikte düşünmek
Form Neden, benim hazırladığım bağımsız bir eğitim ve araştırma iletişimi projesi. Matematik, geometri, algı ve tasarım arasındaki ilişkileri görsel örneklerle, adım adım ele alıyor.
Bu süreçte kendi tasarım sezgilerimi de sorgulamak istiyorum. Bazı tercihlerimizin açıklanabilir geometrik özelliklerle ilişkili olduğunu görebiliriz. Bazılarında ise deneyimin, kullanımın veya bağlamın daha belirleyici olduğunu fark edebiliriz.
İzleyicilerin soruları ve farklı disiplinlerden gelecek katkılar da bu yüzden değerli. Bir örnekte gözden kaçırdığım ayrıntı, bir sonraki bölümün sorusu olabilir.
Bir eğri neden güzel görünür?
Form Neden’de bu soruyu aceleyle kapatmadan, onu daha iyi anlayacak araçları birlikte kuracağız.
Seriyi izle